Andropauza — czym jest, jakie daje objawy i kiedy zgłosić się do androloga?

Objawy takie jak: spadek energii, pogorszenie libido, problemy ze snem albo gorsza koncentracja u mężczyzn po 50. roku życia, nie zawsze wskazują jednoznacznie na rozpoznanie andropauzy. Jest wiele innych przyczyn takich dolegliwości. Takie objawy często pojawiają się również w chorobach układu krążenia, cukrzycy, zaburzeń pracy wątroby, czy otyłości. Ponadto mogą być efektem ubocznym leków stosowanych w terapii depresji, zaburzeń snu, nadciśnienia tętniczego Jednak w pewnej grupie mężczyzn mają związek z niedoborem testosteronu.

Z tego powodu rozpoznanie andropauzy nie opiera się jedynie na podstawie samych objawów klinicznych. Konieczna jest ocena stężenia testosteronu. Aby lekarz mógł postawić diagnozę andropauzy, muszą być obecne objawy kliniczne oraz powtarzalnie obniżone stężenie testosteronu we krwi. Aktualne zalecenia podkreślają, że rutynowe badanie testosteronu u każdego mężczyzny bez objawów klinicznych nie ma uzasadnienia.

Z tego artykułu dowiesz się:

Co to jest andropauza?

Andropauza to powszechna nazwa zespołu objawów klinicznych, które mogą pojawić się u mężczyzn wraz z obniżeniem w surowicy poziomu androgenów, przede wszystkim testosteronu. W medycynie częściej używa się określenia hipogonadyzm o późnym początku albo niedobór testosteronu u dorosłego mężczyzny.

Nie jest to odpowiednik menopauzy. U kobiet menopauza oznacza trwałe wygaszenie czynności jajników. U mężczyzn produkcja testosteronu zwykle zmniejsza się stopniowo. Wielu mężczyzn zachowuje prawidłową czynność hormonalną i płodność do późnej starości. Sama obecność objawów klinicznych I niższy wynik testosteronu nie jest wystarczający do postawienia takiej diagnozy .

Rozpoznanie hipogonadyzmu o późnym początku wymaga złożonej oceny hormonalnej osi podwzgórze– przysadka–jądra. Obecne objawy kliniczne, badanie lekarskie oraz wyniki badań hormonalnych pozwalają na postawienie właściwej diagnozy.

Kiedy pojawia się andropauza?

Nie ma określonej granicy wieku. Objawy najczęściej zgłaszają mężczyźni po 50. roku życia, ale obniżony poziom testosteronu może wystąpić wcześniej, zwłaszcza przy otyłości, cukrzycy typu 2., chorobach endokrynologicznych, chorobach przewlekłych, przewlekłym stresie, zaburzeniach snu albo stosowaniu niektórych leków. U części mężczyzn poziom testosteronu stopniowo obniża się i nie powoduje istotnych dolegliwości. U innych objawy pojawiają się wcześniej i wyraźnie obniżają jakość życia.

Jakie są objawy andropauzy?

Najbardziej charakterystyczne objawy dotyczą sfery seksualnej. To one najczęściej kierują diagnostykę w stronę niedoboru testosteronu.

Do objawów bardziej typowych należą:

spadek libido,
rzadsze poranne wzwody,
zaburzenia erekcji,
mniejsza częstotliwość myśli o seksie,
pogorszenie satysfakcji seksualnej.

Mogą pojawić się także objawy fizyczne i psychiczne:

przewlekłe zmęczenie,
spadek siły i masy mięśniowej,
wzrost tkanki tłuszczowej, zwłaszcza brzusznej,
pogorszenie nastroju,
drażliwość,
trudności z koncentracją,
zaburzenia snu,
uderzenia gorąca,
obniżenie motywacji,
osteopenia lub osteoporoza,
niedokrwistość o niewielkim nasileniu

Złożoność tego zagadnienia polega na tym, że większość tych objawów może pojawić się w przebiegu wielu innych jednostkach chorobowych. Podobne dolegliwości mogą dawać depresja, bezdech senny, choroby tarczycy, cukrzyca, otyłość, nadużywanie alkoholu, przeciążenie pracą i niektóre leki. Dlatego konieczne jest prowadzenie szczegółowej diagnostyki w celu postawienia właściwej diagnozy. Kryterium wieku nie jest podstawą rozpoznania.

Jak długo trwa andropauza?

Jeżeli objawy wynikają z trwałego niedoboru testosteronu, zwykle nie mijają samoistnie po kilku tygodniach. Z upływem czasu mogą się jedynie nasilać. Nie każdy mężczyzna przechodzi wyraźną andropauzę. U wielu proces starzenia przebiega bez gwałtownego pogorszenia funkcji seksualnych i hormonalnych. To ważne, bo chroni przed błędnym przekonaniem, że każdy mężczyzna po 50. roku życia „musi” mieć niedobór testosteronu.

Co dla mężczyzny bywa najtrudniejsze?

Największe obciążenie często dotyczy sfery seksualnej. Spadek libido, problemy z erekcją i brak porannych wzwodów uderzają nie tylko w ciało. Wpływają też na poczucie sprawczości, relację partnerską i samoocenę.

Drugi trudny obszar to zmiana energii życiowej. Mężczyzna, który wcześniej dobrze funkcjonował w pracy i domu, zaczyna gorzej spać, szybciej się męczy i trudniej się koncentruje. To może wywoływać frustrację, drażliwość albo wycofanie.

Najbardziej obciążające bywają sytuacje, gdy mężczyzna interpretuje objawy jako „słabość” i długo nie szuka pomocy. Tymczasem zaburzenia erekcji, spadek nastroju i przewlekłe zmęczenie wymagają diagnostyki, a nie przeczekania.

Kiedy należy szukać pomocy androloga?

Wizytę u androloga warto rozważyć, gdy objawy utrzymują się, nawracają lub wyraźnie pogarszają codzienne funkcjonowanie.

Szczególnie ważne sygnały to:

utrata libido,
zaburzenia erekcji,
brak lub wyraźne zmniejszenie porannych wzwodów,
przewlekłe zmęczenie bez jasnej przyczyny,
uderzenia gorąca,
obniżony nastrój,
spadek siły mięśniowej,
trudności z koncentracją,
problemy z płodnością,
zmniejszenie objętości jąder,
ginekomastia.

Androlog zleca ocenę hormonalną. Standardowo zaczyna się od porannego oznaczenia testosteronu całkowitego, zwykle na czczo. Nieprawidłowy wynik wymaga powtórzenia. W zależności od sytuacji lekarz może rozszerzyć diagnostykę o testosteron wolny, LH, FSH, prolaktynę i inne badania.

Czy leczenie testosteronem zawsze pomaga?

Terapia testosteronem nie zawsze powoduje ustąpienie wszystkich objawów, zwłaszcza gdy obniżony poziom testosteronu jest efektem wtórnym wynikającym ze współistniejących schorzeń. Wówczas w pierwszej kolejności należy zmodyfikować leczenie chorób przewlekłych. Hormonalną terapię zastępczą testosteronem prowadzi się wtedy, gdy potwierdzi się rozpoznanie andropauzy. Sama chęć poprawy energii, libido albo sylwetki nie jest wystarczająca do podjęcia terapii preparatami testosteronu. Leczenie może poprawić funkcje seksualne, nastrój, witalność, skład ciała i parametry metaboliczne u mężczyzn z potwierdzonym niedoborem. Wymaga jednak szczegółowej kwalifikacji, wykluczenia przeciwwskazań i regularnych kontroli w trakcie terapii.

Podsumowanie

Andropauza nie dotyczy każdego mężczyzny i nie oznacza nagłego końca męskości. To możliwy zespół objawów związanych z niedoborem testosteronu, który trzeba potwierdzić badaniami dodatkowymi. Najbardziej typowe objawy to spadek libido, zaburzenia erekcji i rzadsze poranne wzwody. Zmęczenie, drażliwość, gorszy sen i spadek koncentracji mogą towarzyszyć niedoborowi androgenów, ale często mają też inne przyczyny. Jeśli objawy utrzymują się i obniżają jakość życia, warto zgłosić się do androloga. Dobra diagnostyka pozwala odróżnić naturalne starzenie, choroby współistniejące i rzeczywisty hipogonadyzm o późnym początku.